Воскресенье, 09 05 2021
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Немат Келимбетов: белорусское прочтение. Статья Алеся Карлюкевича на русском и казахском языках

  • Понедельник, 12 апреля 2021 18:25

 

Работая над переводом книг Немата Келимбетова «Не хочу терять надежду», «Письма к сыну», «Зависть» на белорусский язык, я ощутил прикосновение к каким-то простым и в одночасье особым силам. Страницы этих повествований  стали для меня родником новых жизненных ориентиров. Восхитила не только сила характера человека, который через неимоверную боль – и физическую, и душевную – прорывался к творчеству, правильному постижению мироздания. Восхитили рельефные сердечные мускулы написанного. Н. Келимбетов напомнил мне детские впечатления от книг других авторов, стремящихся  восстановить добро, преподать урок справедливости. Я читал казахского исповедальника и открывал для себя необозримые горизонты влияния художественного слова на человека и его поступки. 

Автор,  чья жизнь  прошла в борьбе с самим собой и бесконечных испытаниях, ведет свободный рассказ о высотах человеческого духа, который держится на культуре отношений, уровне образования, принципах веры и сдержанности. От серьезных разговоров писателя и публициста веет теплым ветром спокойной, разумной принципиальности, чистоты и значимости человеческого существования.  

К одной из книг Предисловие написал академик Национальной Академии наук Беларуси, профессор, доктор медицинских наук, лауреат Государственной премии Республики Беларусь, заслуженный деятель науки Республики Беларусь великий белорусский нейрохирург Арнольд Смеянович: «На удивление впечатлила меня искренняя, открытая книга Немата Келимбетова "Не хочу терять надежду"…  Н. Келимбетов победил самого себя. Его мощная воля не покорилась страшной беде… Ученый, литературовед и писатель, переводчик и в своей болезни остался Ученым с большой буквы. Продолжая писать свои научные работы, исследователь сделал и очень удивительную вещь. Книгой "Не хочу терять надежду" он заглянул в существо человеческих характеров во время исключительных испытаний. Прозорливость, с которой автор всматривается в своих героев, заставляет задуматься над многими вещами, взвесить ценности жизни… Пример Н. Келимбетова, его сражения за человеческое достоинство, за то, чтобы быть полезным близким людям, обществу в целом, еще долго будут интересны Человечеству!».

Белорусские издания книг Н. Келимбетова вызвали буквально шквал откликов в прессе. О произведениях казахстанского праведника написали журналы «Нёман», «Маладосць», «Гаспадыня», газеты «Літаратура і мастацтва» («Литература и искусство»), «Вечерний Минск», «Звязда» «Голас Радзімы» («Голос Родины»), «Настаўніцкая газета» («Учительская газета») … И это не случайно. Читатель сегодня соскучился по литературе, которая по-доброму, без лишнего назидания, учит жить. Это тоже является неотъемлемой чертой художественного правдоискательства Н. Келимбетова. Я очень надеюсь, что у подобного рода книг – большое будущее. Они ведь являются защитниками человека от всех несправедливостей, от всех бед, от разрушительных последствий драм и трагедий. И написать, создать такие книги под силу лишь только Личностям. Таким, как Великого Мужества писатель и праведник Н. Келимбетов. 

А вот что писал о книге Н. Келимбетова «Не хочу терять надежду» главный редактор белорусского детского журнала «Вясёлка» («Радуга»), заслуженный деятель культуры Республики Беларусь, многолетний председатель Белорусского детского фонда Владимир Липский: «Впустил в душу повесть-монолог казахского писателя Н. Келимбетова. Мы никогда не виделись с ним. Жили в разных земных пространствах. Язык у каждого свой. Жизненная судьба разная. А вот услышала же душа душу. И я обрадовался тому, что моя фамильная родословная стала богаче на одну знаковую личность. 

На самом деле, все мы – родственники на космическом корабле, который называется Земля. Все вместе летим к звездам, в вечность. И вот об этом как раз не должны забывать. Должны жить так, чтобы была жизнь после жизни. А иначе зачем коптить этот Божий мир?

Мой мужественный казахский брат Н. Келимбетов своей жизнью-подвигом, своей повестью как раз и показывает, что надо делать, чтобы осталась жизнь после жизни. В теории до банального просто: береги каждую минуту земного рая, сражайся за жизнь, подаренную самим Богом, оставайся Человеком...».

По книге «Не хочу терять надежду» пишется пьеса. «Письма к сыну» заинтересовали белорусское радио. И, наверное, не за горами тот день, когда появится радиопостановка… Поиск жизненных сил в союзе с утверждением добра и справедливости всегда носит характер интернациональный. Не случайным кажется и то, что Н. Келимбетову свои стихотворения посвятили белорусские поэты лауреат Государственной премии Республики Беларусь Микола Метлицкий, поэт Геннадий Авласенко, главный редактор журнала «Нёман» Юлия Алейченко, поэтесса Татьяна Сивец. Графический портрет Н. Келимбетова нарисовал белорусский художник азербайджанского происхождения Камиль Камал. Так выстраивается, обогащается белорусская художественная платформа нравственных и духовных устоев.  

Думаю, что знакомство с творчеством Н. Келимбетова, общественная оценка в Беларуси его трудов, его художественного, публицистического проникновения в главные смыслы человеческого существования на Планете Земля откроют новые страницы белорусского прочтения произведений казахского прозаика, публициста, мыслителя. 

 

СОЗВУЧИЕ: Литература и публицистика стран Содружества.

Минск. 7 февраля 2021 года

 

 

Алесь Карлюкевич

 

НЕМАТ КЕЛІМБЕТОВ: БЕЛОРУСТЫҚ ОҚЫЛЫМ

 

Немат Келімбетовтың «Үміт үзгім келмейді», «Ұлыма хат», «Күншілдік» кітаптарын беларус тіліне аудару барысында мен қарапайымдылықпен қатар дәл сол мезетте ерекше күштерді де байқадым. Бұл хикаялардың парақтары мен үшін жаңа өмірлік бағдарлардың қайнар көзі болды. Адам мінезінің күші ғана емес, оның асқан ауырсынуларға – тәні мен жанының ауруларына қарамастан – шығармашылыққа, ғаламды дұрыс түсінуге ұмтылысы таңдандырды. Жазбадағы жүректің рельефті бұлшықеттері таң қалдырды. Н. Келімбетов маған басқа авторлардың кітабынан алған бала күнгі әсерді – жақсылықты қалпына келтіру, әділеттілік тағылымдарына ұмтылуды еске салды. Мен қазақтың ішкі жан-дүниесінен сыр шертуші пірәдарды оқи отырып, өзім үшін көркем сөздің адамға және оның іс-әрекеттеріне әсер етуінің шексіз көкжиегін аштым.

Өмірін өзімен арпалыста және шексіз сынақтармен күресте өткізген автор – қарым-қатынас мәдениетіне, білім деңгейіне, сенім мен ұстамдылық қағидаттарына негізделген адам рухының биіктіктері туралы ашық әңгіме жүргізеді. Жазушы әрі публицисттің байыпты әңгімелерінен – байсалды, ақылға қонымды қағидат пен адам өмірінің тазалығы, маңыздылығының жылы желі есіп тұрады.

Оның кітаптарының біріне Алғы сөз жазған Беларусь Ұлттық Ғылым Академиясының академигі, профессор, медицина ғылымдарының докторы, Беларусь Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Беларусь Республикасының еңбек сіңірген ғылым қайраткері, беларустың атақты нейрохирургі Арнольд Смеянович: «Немат Келімбетовтің «Үміт үзгім келмейді» деген шынайы, ашық кітабы мені таң қалдырды... Н. Келімбетов өзін өзі жеңген адам. Оның қайсар ерік-жігері қорқынышты қайғыға бағынбайды... Ғалым, әдебиеттанушы және жазушы, аудармашы өзінің ауруына қарамастан есімі үлкен әріптермен жазылатын ғалым ретінде танылды. Ғылыми еңбектерін жазуды жалғастыра отырып, зерттеуші өте керемет нәрсе жасады. «Үміт үзгім келмейді» кітабы арқылы ол ерекше сынақтар кезінде адамдардың мінез-құлқының болмысына үңілді. Автордың өз кейіпкерлеріне көрегендікпен қарауы көп нәрсені ойландырып, өмірдің құндылықтарын таразылауға мәжбүрлейді. Н. Келімбетовтің мысалы, оның адамдық қадір-қасиет үшін, жақын адамдарға, жалпы қоғамға пайдалы болуы үшін жасалған күресі – Адамзатты әлі ұзақ уақыт бойы қызықтырары анық!».

Н. Келімбетовтың беларустық басылымдары баспасөз бетінде жағымды пікірлерді жаудырды. Қазақстандық пірәдар жазушының шығармалары туралы «Нёман», «Маладосць», «Гаспадыня» журналдары мен «Літаратура і мастацтва» («Әдебиет және өнер»), «Вечерний Минск», «Звязда» «Голас Радзімы» («Голос Родины»), «Настаўніцкая газета» («Учительская газета») газеттері жазды … Бұл кездейсоқтық емес. Бүгінгі оқырман – мейірімге толы, артық өсиетсіз өмірді сүруге үйрететін әдебиетті сағынды. Бұл да Н. Келімбетовтің көркемдік ақиқатының ажырамас белгісі болып табылады. Осындай кітаптардың болашағы зор деп сенемін. Себебі, олар барлық әділетсіздік пен бар пәледен, драма мен трагедияның жойқын салдарынан қорғаушы  болып табылады. Мұндай кітаптарды жазу – мықты тұлғаның қолынан ғана келеді. Ол – ұлы ерліктің үлгісін көрсеткен жазушы әрі пірәдар Н. Келімбетов еді.

Н. Келімбетовтің «Үміт үзгім келмейді» кітабы туралы беларустық «Вясёлка» («Радуга») балалар журналының бас редакторы, Беларусь Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, Беларустық балалар қорының көпжылдық төрағасы Владимир Липский былай деп жазды: «Қазақ жазушысы Н. Келімбетовтың повесть-монологын жаныма жақын тарттым. Біз ешқашан бір-бірімізді көрген емеспіз. Біз жер шарының әртүрлі кеңістігінде өмір сүрдік. Тіліміз де бөлек. Өмір тағдырымыз да әртүрлі. Дегенмен де жан жанды естіді. Мен өзімнің отбасылық ата-тегімнің бір маңызды тұлғаға байығанына қуандым.

Шын мәнінде, біз бәріміз Жер шары деп аталатын ғарыш кемесіндегі туыстармыз. Бәріміз жұлдыздарға, мәңгілікке бірге ұшамыз. Міне осыны ұмытпауымыз керек. Осы өмірден кейін де өмір болатындай өмір сүруіміз керек. Әйтпесе, Құдайдың берген өмірін не үшін зая кетірмекпіз?

Менің ержүрек қазақ бауырым Н.Келімбетов өз өмірімен-ерлігімен, өз әңгімесімен өмірден кейін өмір сүру үшін не істеу керектігін көрсетеді. Оның теориясы өте қарапайым: жердегі жәннаттың әр минутын бағала, Алланың саған берген өмірі үшін күрес, Адамдық қалпыңды сақта...».

«Үміт үзгім келмейді» кітабы бойынша пьеса жазылып жатыр. Беларусь радиосы «Ұлыма хаттарға» қызығушылық танытып отыр. Сол себепті, радиолық қойылымның да ауылы алыс емес шығар... Өмірлік күш-жігерді жақсылық пен әділеттілік бірлестігінде іздеу – әрдайым халықаралық сипатқа ие болмақ. Беларусь ақындары Беларусь Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Микола Метлицкий, ақын Геннадий Авласенко, «Нёман» журналының бас редакторы Юлия Алейченко, ақын Татьяна Сивец Н.Келімбетовке өз өлеңдерін арнағаны кездейсоқ емес. Тегі әзірбайжандық беларус суретшісі Камиль Камал Н.Келімбетовтің графикалық портретін салды. Міне осылайша, беларустың өнегелілік пен руханилық негіздерінің көркемдік платформасы құрылып байытылуда.

Н.Келімбетовтің шығармашылығымен танысу, оның еңбектерінің Беларустық қоғамда бағалануы, оның Жер планетасындағы адам өмірінің негізгі мағыналарына көркемдік, публицистикалық тұрғыда енуі – қазақ прозашысы, публицист, ойшылдың шығармаларын беларус тілінде оқудың жаңа беттерін ашады деп ойлаймын.

 

Үндестік: Достастық елдерінің әдебиеті мен публицистикасы.

Минск. 7 ақпан 2021 жыл

Прочитано 504 раз