Пятница, 03 12 2021
Войти Регистрация

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me

Create an account

Fields marked with an asterisk (*) are required.
Name *
Username *
Password *
Verify password *
Email *
Verify email *
Captcha *

Казімір Камейша: Я — паэт пушчанскага паходжання

«Колькі б ні вандраваў, а мяжы душы не знойдзеш» — працытаваў мудрага грэка Геракліта ў адной са сваіх празаічных мініяцюр беларускі паэт Казімір Камейша.

Зрэшты, паэзія і ёсць спроба спазнаць бязмежжа душы. На рахунку Казіміра Камейшы — дзясяткі зборнікаў паэзіі. А ўнікальнага жыццёвага досведу хопіць не на адзін дзясятак кніг успамінаў. Казімір Вікенцевіч нарадзіўся ў ваеннае ліхалецце, лічыць сябе «пушчанскім чалавекам», працаваў на Беларускім радыё, у часопісах «Полымя», «Вясёлка», «Маладосць», «Вожык», з юнацтва знаходзіўся ў віры беларускага літаратурнага жыцця... І сёння працягвае ствараць. 

— Вы сказалі ў нашай колішняй гутарцы, што вершы для сябе — гэта няправільна... Вашы думкі не змяніліся? Для каго вы пішаце?

— Калі паэт піша верш, ён павінен і ўяўляць, і выразна бачыць перад сабой таго, каму ён адрасуецца. Нават калі ты пішаш звычайны ліст роднаму ці блізкаму чалавеку, ці той жа каханай, тыя мусяць жывымі, адпрэчыўшы адлегласць, стаяць перад тваімі вачыма. А «длясябеціна», як і «адсябеціна», не самым лепшым чынам слугуюць самасцвярджэнню чалавека. Смешна было б пісаць лісты самому сабе. У паэта, згодна з адваротнай сувяззю, павінен быць і свой любімы чытач, як у таго — любімы паэт. Але гэта не значыць, што абавязкова трэба намагацца, каб дагадзіць яму... Не буду хваліцца, што ў мяне багата іх, чытачоў. Але сяго-таго я ведаю. Яны мне часта тэлефануюць, дзе хваляць, дзе крытыкуюць. Дзе нават лаюць. Ён, чытач, больш у выгадным становішчы — ён мае права патрабаваць ад мяне, а ў мяне такога права няма.

— Вы нарадзіліся ў 1943-м, у ваенны час. Што для вас вайна? Як яе перажыла ваша сям'я? Якія самыя яркія ўспаміны пасляваеннага дзяцінства?

— «Боты сорак трэцяга памеру выдаў мне мой сорак трэці год» — напісалася гэта зусім нядаўна. У мяне адчуванне такое, што я сам разам з франтавікамі прайшоў іх нялёгкім шляхам да Перамогі. Вайну я памятаю толькі іх памяццю. Пушчанскі люд, да якога належыць і наша сям'я, быў непасрэдна дачынены да партызанскай барацьбы з ворагам. Вайна ўжо скончылася, а мы, лясныя дзеці, усё працягвалі ваяваць. Цацкі ўсе нашы былі ў асноўным ваенныя. Вайна працягвала калечыць маіх аднагодкаў і праз дзесяцігоддзі. Гэтая тэма яшчэ не сышла з нашых вершаў. Думаецца, і самыя гарачыя і незабыўныя падзеі новага часу яе не закрэсляць.

— Вам дапамагалі на творчым шляху многія пісьменікі-франтавікі... Каго памятаеце, чым адрознівалася тое пакаленне літаратараў? Як яны ставіліся да маладзейшых?

— Я шчаслівы, што ведаў гэтых людзей асабіста. Мікола Аўрамчык, Анатоль Астрэйка, Антон Бялевіч, Анатоль Вялюгін... Спачатку нібы па алфавіце, а потым — Пятро Прыходзька, Аляксей Пысін, Паўлюк Прануза. Да ўсіх іх лёсам сваім я прычыніўся. Спачатку было знаёмства, потым — вучнёўства, а далей — і сяброўства. І я тут нічога не перабольшваю. Нідзе ў нашых зносінах разбежка ва ўзросце не была перашкодай. Відаць, таму, што самыя вялікія выпрабаванні выпалі на іх маладосць, усё маладое, страчанае ў той суровы час, яны дабіралі, падтрымліваючы нас, маладых. Неяк у машыне, якой кіраваў я, ехалі прадстаўнікі трох узростаў: Вялюгін, Барадулін ды Бусько. Самы старэйшы, мянушка ў якога была Адмірал, сказаў нібыта строга: «Думаем усе. Патрэбна назва для кнігі». Мы ехалі на радзіму Янкі Брыля. Тады ў Панямонні прадавалася шмат хат. У іх мелі патрэбу пісьменнікі-»лысагорцы». Толькі што нарэзалі новыя дачныя надзелы. А ў выдавецтве рыхтавалі кнігу вершаў Міколы Бусько, пушчанскага наднямонца. І сябе, і ўсіх нас, настаўнік узбунтаваў адной задачай: «Каб на сотым кіламетры была назва кнігі!» Трэба ж яшчэ, каб і Нёман віраваў у той назве. На сотым кіламетры прагаласавалі за назву «У Нёмна на плячы». Хоць думалі і вырашалі разам. А «плячо», можна здагадвацца, было яго, Вялюгінскае. Тут мяне што ўразіла? Тое самае ўменне і жаданне не чапляцца толькі за сваё, выключнае, а падштурхнуць да пошуку іншых. Так мы і вучыліся ў іх, ніколі не забываючы іх урокі. А сёння гэтага я і зусім не бачу. На жаль...

Сённяшнія маладзейшыя за мяне, і мала маладзейшыя, і добра маладзейшыя, рэдка згадваюць іх, добрыя два пакаленні і цікавых, і таленавітых, і розных паэтаў, творчасць якіх прыпала і на вайну, і больш як на чатыры пасляваенныя дзесяцігоддзі. А там якія імёны! Во ў каго трэба вучыцца! А ў паэзіі, як і наогул у жыцці і творчасці, без вучобы, без шчырага ўдзелу настаўніцтва, відаць, немагчыма. Няма ў нас пакуль паэтычных акадэмій, хоць з'яўляюцца ўжо паэтычныя тэатры, няма звання дактароў і кандыдатаў паэтычных навук, але ёсць вялікія імёны. Перад імі сам я нізка схіляю галаву, у іх мушу вучыцца.

— Адзін з вашых зборнікаў вершаў называецца дзіўна — «Мембрана». Які сэнс вы ўкладвалі ў гэтую назву? Увогуле, як нараджаліся назвы вашых зборнікаў, ці здаралася, што мянялі той варыянт, да якога прывыклі?

— Паэты, асабліва маладыя, любяць і імкнуцца свае кнігі называць адным словам. Можа, гэта і не мода, а своеасаблівы выклік мнагаслоўнасці і так званаму апісальніцтву. У маіх першых кніг былі назвы «Нектар», «Сябрына», «Плёс». А на «Мембрану», якой я ахрысціў сваю другую кнігу, мяне «падгаварыў» сам вобраз. Ліст дрэва нагадаў мне чуйную і трапяткую мембрану, што адгукаецца на ўсе павевы ветру. Гэткай жа чуйнасці я жадаў і сваім вершам. Пахваліць мяне можна было хіба толькі за жаданне. Быў гэта яшчэ толькі пачатак усяго, своеасаблівае намацванне грунту пад нагамі.

— Вы аднойчы адкрылі, што ваша маці пісала вершы, і ад яе ўнаследавалі многае з фальклору, са скарбаў народнага слова. Што памятаецца? Ці моцна змянілася беларуская мова, якая прыжылася на асфальце?

— Гэта хутчэй казалі мае сябры. Калі што і складала мая мама, дык тое было накшталт віншавальна-пажадальнага на нейкі знаёмы матыў. Але яна ведала шмат народных песень, добра перасыпала сваю гаворку прыказкамі і прымаўкамі і, магчыма, сама іх часам па інерцыі прыдумвала. Бяда мая, што я іх амаль не запісваў за ёй. Усё гэта ўспыхвала ў прысутнасці нейкіх людзей, часам незнаёмых. А пры іх не заўсёды будзеш выхопліваць з кішэні самапіску ды занатоўваць. Усе маміны песні былі сумныя, са слязой. Пражыла яна дзевяноста гадоў. А ў канцы жыцця аслепла. У трэцяй Мінскай бальніцы ўрачы вярнулі ёй зрок. Штучны крышталік стварыў новы цуд. «Радуйся, мама, твая ноч скончылася!» — павіншаваў я яе. А яна мне сваё: «А як жа я цяпер плакаць буду?». Дарэчы, калі я слухаю ў добрым выкананні родную народную песню, заўсёды набяжыць сляза. Аж сорамна бывае перад мужчынамі. Гэта ў мяне ад мамы.

— Польскі даследчык літаратуры Ян Парандоўскі сцвярджаў, што ў маладосці пісьменнік імкнецца ў горад, а ў сталасці мусіць жыць на прыродзе...

— Мабыць, гэта так. У сваім раннім вершы я пісаў пра вясковае дрэва, перасаджанае ў гарадскі грунт. Прыгожае і стройнае было дрэва, але яно там не прыжылося. Я — тое самае дрэва. Старасць зноў вярнула мяне ў пушчу, у родную бацькоўскую хату. І ў ёй мне ціха, цёпла і ўтульна. А калі казаць пра дарогі, дык у маладыя гады я любіў вандраваць. Не буду хваліцца, надта далёкіх і тых звабна-замежных пуцявін у мяне было мала. Любіў лятаць самалётамі. А сёння баюся. Адчуў гэта, калі не так даўно двойчы давялося злятаць у Ашхабад. Тады мы з Ганадам Чарказянам рыхтавалі беларускі том паэзіі Махтумкулі. Маю і дзяржаўную ўзнагароду Туркменістана за тую работу і пераклады — медаль Махтумкулі. Дзіўна, у дзяцінстве я лічыўся няўрымслівым верхалазам, а ў старасці пачаў баяцца вышыні. Каб толькі не баяцца яе ў творчасці! Часам, калі выступаю перад чытачамі, пытаюцца, ці часта бываю за мяжой. А як жа, жартую я, ледзь не кожны тыдзень еду ў сваё «зарубежжа». Перасякаю Рубяжэвічы. Вежы Рубяжэвіцкага касцёла, у якім некалі мяне ахрысцілі, добра відаць і з маіх Малых Навікоў. І дарогу сваю я заву Рубяжэйкай... Я часта думаю пра сваё пушчанскае паходжанне. Калі і забраць у мяне ўсё гэта пушчанскае, я ўсё адно буду спяваць голасам пушчы, бо яна прарасла праз мяне сваімі птушкамі і дрэвамі, сваімі сцяжынамі і гушчарамі, і я прарос праз яе сваімі думкамі. Мы адно цэлае…

— Вы сябравалі з Рыгорам Семашкевічам, яркім талентам, які пражыў мала, але пакінуў выдатныя работы, дасюль запатрабаваныя. Якім ён запомніўся? Міхась Казлоўскі распавёў пра жартоўны ліст Семашкевіча, дзе той назваў вас «радыёмагнатам»... Чаму?

— Студэнтамі мы жылі з Рыгорам Семашкевічам у адным пакоі інтэрната на Свярдлова. У пакоі нас было шасцёра. Цэлая студэнцкая сям'я. А гэта часам больш чым сяброўства. З трэцяга курса павестка паклікала мяне на вайсковую службу. Але нашы шляхі не разышліся, хоць Семашкевіч падаўся ў навуку, закончыўшы аспірантуру, а я ахвяраваў сябе журналістыцы. Жартоўны ліст Рыгора, які доўга захоўваўся ў маім асабістым архіве, я падарыў Міхасю Казлоўскаму. Прыкладзены ён быў да вершаў, якія Рыгор даслаў мне на радыё, мяркуючы гэтак «паддамкраціць» сваё матэрыяльнае становішча. А слова «радыёмагнат» зноў-такі вялюгінскае. Здаецца, так аднойчы паэт назваў Валянціна Мысліўца, які на радыё атрымліваў нядрэнныя ганарары. А потым так пачалі хрысціць і астатніх з літаратурнай рэдакцыі радыё. Справа яшчэ вось у чым: вялікія вершаваныя падборкі, якія друкаваліся ў літаратурных часопісах, аўтары спачатку агучвалі на радыё. Гэта не лічылася за публікацыю. А сам аўтар атрымліваў двайны ганарар. Аўтарам, асабліва няштатным, плацілі шчодра. Для штатных жа, якім быў я, існавала свая мяжа адпаведнага параграфа.

— Калі працавалі на Беларускім радыё, ці вялі нейкія перадачы? Што запомнілася з таго часу?

— На Беларускім радыё работы ў мяне хапала. Вёў я радыёчасопіс «Паэзія», рыхтаваў у эфір новыя вершы паэтаў, а яшчэ ездзіў у камандзіроўкі і пісаў радыёнарысы пра людзей працы. Зноў жа тая самая прага дарог. Са мной разам працавалі Юрась Свірка, Іван Калеснік, Валянцін Мыслівец. Крыху пазней прыйшоў Мікола Маляўка. Неяк я запісваў у студыі Бялевіча. Сядзіць ён, памятаю, за маім сталом і чытае газету. Здаецца, чытаў якраз «Звязду». Гляджу: ніз газеты ўвесь час прыпадымаецца — а гэта ён праз акуляры ды газету зласнавата назірае за Маляўкам. А той, на нікога не зважаючы, надта старанна правіць нейкі нарыс. Відаць, яшчэ студэнцкая звычка: у любых абставінах адключацца ад усяго і рабіць толькі сваё. Нарэшце Антон Пятровіч адкладвае газету і кліча мяне за дзверы. Ды і пытае: «Што гэта ў вас такі за віж сядзіць дзюбаты?» Я супакойваю яго: «Гэта мой зямляк Мікола Маляўка, цудоўны паэт, выдатны хлопец». Лагаднее Бялевіч: «Ну, тады кліч яго, пойдзем у Чорныя Скалы піць піва». Чорнымі Скаламі тады называлі тэатральнае кафэ непадалёку ад Чырвонай.

— Вы — аўтар празаічных мініяцюр «Паміж кубкам і вуснамі». Гэта як нешта паміж паэзіяй і прозай? У чым для вас адрозненне паміж паэтам і празаікам, паміж тым, як прыходзіць да вас паэзія, і як — проза?

— «Паміж кубкам і вуснамі» працягваюцца. Толькі што ў выдавецтве «Беларусь» убачыла свет мая новая кніга прозы « Астравы на сушы», дзе ёсць тыя ж самыя лірычныя запісы, а яшчэ аднайменная аповесць ды эсэ пра вядомых нашых творцаў. Што датычыцца маіх лірычных запісаў, дык яны, магчыма, і «не цягнуць» на прозу, але гэта і не дзённікавыя запісы. Але ж тут ёсць і мае назіранні, і развагі, і гумар, і яго вялікасць выпадак, усё, што патрэбна і для прозы. Часта я гэта называю празаічнымі адступленнямі ад лірыкі.

— Якую кнігу рыхтуеце і ці лёгка дзеліцеся творчымі задумамі?

— Мае выйсці з друку новая паэтычная кніга «Позні снег». Даўно падрыхтаваў да друку вельмі дарагую для мяне кнігу эсэ. Ды не ведаю, ці выйдзе калі. Але дзяліцца сваімі задумамі — няўдзячная справа. Гэта як хрысціць яшчэ ненароджанае дзіця. Урэшце, задумамі жыве кожны з нас.

Людміла Рублеўская

Крыніца: Звязда

Прочитано 6078 раз